Toksîbûn û Bandora Jîngehê ya Sodyum Siyanide

Pêşkêş

Sodium siyanur (NaCN) pêkhateyek kîmyewî ya pir jehrîn û xeternak e ku ji ber potansiyela xwe ya ku zirarek giran hem ji tenduristiya mirovan û hem jî jîngehê re çêdike bal kişandiye ser xwe. Ew bi berfirehî di pêvajoyên cûrbecûr yên pîşesaziyê de, wekî mîna kanan, elektroplating, û senteza kîmyewî tê bikar anîn. Lêbelê, destwerdana nerast, hilanîn, an serbestberdana xelet Sodyûm siyanid dikare bibe sedema encamên xirab. Armanca vê gotarê ew e ku bi berfirehî jehrêjayê analîz bike Sodyum Syanide û wê Bandora hawirdorê.

Zehrîbûna Sodyum Siyanide

Mekanîzmaya Toxicity

Zehmetiya giran a siyanid sodyûm di serî de ji Ionê siyanur (CN⁻). Dema ku îyona siyanîdê tê xwar, bêhnkirin, an jî bi çerm ve tê kişandin, bi lez û bez bi sîtokrom c oxidase, kompleksek enzîmê ya di mîtokondrîya şaneyan de, girêdide. Ev girêdan zincîra veguheztina elektronê ya normal xera dike, nefesê ya hucreyî asteng dike. Wekî encamek, hucre nikaribin oksîjenê bi bandor bikar bînin, ev dibe sedema rewşek asfîksasyona şaneyê. Tewra piçûkek sodyûm siyanid dikare zû di asta hucreyî de bi fonksiyonên girîng ên laş re asteng bike.

Ji Mirovan re Toksîkiya Akut

Ragihandina sodyûm sîanîd dikare bibe sedema jehrîbûna akût bi cûrbecûr nîşanan. Nefeskirina gaza siyanidê an tozê dibe sedema tavilê tengasiya nefesê, nefesê bi lez û hestek xeniqandinê. Vexwarina siyanidê sodyûm dibe ku bibe sedema nîşaneyên wekî gêjbûn, vereşîn, êşa zikê, û bêhna bafûna tal li ser bêhnê, ku nîşanek taybetî ya jehrîbûna siyanidê ye. Her ku jehrî pêşve diçe, dibe ku windabûna hişmendiyê, konvulsîyon, û di dawiyê de, girtina dil û mirin hebe. Doza kujer a siyanidê sodyûmê ji bo mirovan zehf kêm e, bi gelemperî di navbera 50 - 250 milîgram de ye, li gorî faktorên wekî giraniya laş û riya vegirtinê ve girêdayî ye.

Kronîk Toxicity

Rêjeya demdirêj, kêm-asta bi sodyûm sîanîd jî dikare bandorên kronîk li ser tenduristiya mirovan bike. Ew dikare bandorê li pergala nervê bike, ku bibe sedema nîşanên wekî serêş, gêjbûn, kêmbûna bîranînê, û zirara nervê. Ragihandina kronîk dikare bandorê li pergala dil-vaskuler jî bike, bibe sedema nerêkûpêkiyên tansiyona xwînê û zirara potansiyel a demdirêj a masûlka dil. Wekî din, rûdana dubare dibe ku pergala berevaniyê qels bike, û kes ji nexweşiyan re mexdûrtir bibe.

Bandora Jîngehê ya Sodyum Siyanide

Fate di Jîngehê de

Dema ku siyanidê sodyûm di nav jîngehê de tê berdan, pêvajoyên cihêreng derbas dibe. Di avê de, ew dikare di îyonên siyanidê de veqete. Îyonên siyanîdê bi nisbet reaktîf in û dikarin bi madeyên din re têkilî daynin. Di hebûna tîrêja rojê û hin mîkroorganîzmayan de, siyanîd dikare bibe formên kêmtir jehrî yên wekî cyanate (CNO-). Lêbelê, ev pêvajoya oksîdasyonê dikare hêdî be, û di şert û mercên anaerobî de, dibe ku siyanîd demek dirêjtir di nav avê de bimîne. Di axê de, sodyûm siyanid dikare bi perçeyên axê vebibe, û tevgera wê bi faktorên wekî celebê axê, pH û naveroka organîk ve girêdayî ye.

Bandora li ser ekosîstemên avê

Syanîdê sodyûmê ji bo zîndewerên avî pir jehr e. Tewra di tansiyonên kêm de jî, ew dikare zirarek girîng bide masî, bêwerî û jîngehên din ên avê. Siyanid enzîmên respirasyonê yên di zîndewerên avî de asteng dike, dibe sedema kêmbûna oksîjenê û di dawiyê de jî dibe sedema mirinê. Nebatên avî jî dikarin bandor bibin, ji ber ku siyanid dibe ku di pêvajoyên wan ên fotosentetîk de asteng bike. Wekî din, hebûna sodyûm siyanidê di laşên avê de dikare tevahiya zincîra xwarinê têk bibe. Mînakî, mirina bêberxwedêrên piçûk ji ber jehrîbûna siyanidê dikare bibe sedema kêmbûna xwarinê ji organîzmayên mezin ên ku xwe dispêrin wan, û dibe sedema bandorek kaskada li seranserê ekosîstemê.

Bandora li ser Ekosîstemên Erdî

Di ekosîstemên bejayî de, siyanidê sodyûm dikare axê qirêj bike, ku dibe ku bandorên neyînî li ser nebatan bike. Ew dikare mezinbûna rûkan û wergirtina xurdemeniyê di nebatan de asteng bike, ku bibe sedema geşbûn û kêmbûna berberiya çandiniyê. Mîkroorganîzmayên axê, ku di çerxa xurek û berberiya axê de rolek girîng dilîzin, di heman demê de dikarin bi giranî ji siyanidê bandor bibin. Hebûna siyanidê sodyûmê di axê de dibe ku bakterî û kêzikên bikêr bikuje, pêvajoyên ekosîstema axê ya normal têk bibe. Ev dikare bêtir bandorê li tenduristî û hilberîna axê ya demdirêj bike.

Germbûna hewayê û Bandora Atmosferê

Ger siyanidê sodyûm bi rengekî were berdan ku dihêle ew di hewayê de bişewite, wek mînak di qezayên pîşesaziyê de ku bi berdana siyanidê - gazên tê de hene, ew dikare xeterek girîng li ser kalîteya hewayê çêbike. Siyanide li hewayê dikare ji hêla mirov û heywanên li derdorê ve were nefes kirin, wekî ku li jor hatî destnîşan kirin tavilê dibe sedema pirsgirêkên tenduristiyê. Di atmosferê de, siyanid dibe ku bi gemarên din re reaksiyonê bike û beşdarî damezrandina qirêjên duyemîn bibe, her çend asta reaksiyonên weha hîn jî qada lêkolînê ya domdar e.

Xelasî

Sodyûm sîanîd pêkhateyek kîmyewî ye ku hem ji bo tenduristiya mirovan hem jî ji bo jîngehê jehrîyek mezin heye. Zehmetiya wê ya tûj û kronîk ji mirovan re dikare bibe xwedî encamên xeternak ên jiyanê, di heman demê de berdana wê li hawîrdorê dikare bibe sedema zirarek berbelav li ekosîstemên avî û bejayî. Ji ber metirsiyên potansiyel ên bi sodyûm sîanîdê ve girêdayî, tedbîr û rêzikên ewlehiyê yên hişk di hemî pêvajoyên pîşesaziyê yên ku bi karanîna wê ve girêdayî ne hewce ne. Wekî din, çavdêriya domdar a jîngehê ji bo hebûna siyanidê û lêkolîna li ser rêbazên bibandortir ên sererastkirinê ji bo kêmkirina bandorên zirardar ên vê maddeya pir jehrîn girîng e.