सायनाइडेशन सोने काढण्याची प्रक्रिया आणि झिंक पावडर बदलणे

पारंपारिक सायनायडेशन सोने काढण्याच्या प्रक्रियेमध्ये प्रामुख्याने तीन प्रमुख प्रक्रियांचा समावेश असतो: लीचिंग, वॉशिंग आणि रिप्लेसमेंट (प्रेसिपिटेशन).

1. लीचिंग

लीचिंग ही अशी प्रक्रिया आहे जिथे धातूमधील घन सोने ऑक्सिजनयुक्त सायनाइड द्रावणात विरघळते. सध्या, प्रक्रिया, उपकरणे, व्यवस्थापन आणि ऑपरेशनच्या बाबतीत, ही प्रक्रिया अधिकाधिक परिष्कृत झाली आहे. आधी सांगितल्याप्रमाणे, ऑक्सिजनयुक्त सायनाइड द्रावणात सोन्याचे विरघळणे ही मूलतः एक इलेक्ट्रोकेमिकल गंज प्रक्रिया आहे.

लीचिंग प्रक्रियेदरम्यान, दोन मुख्य प्रकारचे अभिकर्मक वापरले जातात: सायनाइड आणि संरक्षक अल्कली.

(१) सायनाइड्स

उद्योग क्षेत्रात, सोन्याच्या सायनायडेशन लीचिंगसाठी सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या सायनाइड्समध्ये पोटॅशियम सायनाइड (KCN), सोडियम सायनाइड (NaCN), कॅल्शियम सायनाइड [Ca(CN)₂] आणि अमोनियम सायनाइड (NH₄CN) यांचा समावेश होतो.

उत्पादनामध्ये सोडियम सायनाइड हे सर्वात जास्त वापरले जाणारे सायनाइड आहे. ही एक अत्यंत विषारी पांढरी पावडर असून, व्यावसायिक सोडियम सायनाइड सहसा गोल किंवा ठोकळ्यांच्या स्वरूपात दाबून बनवले जाते.

औद्योगिकदृष्ट्या, सायनाइड मेल्टचा वापर लीचिंग अभिकर्मक म्हणूनही केला जातो. हे कॅल्शियम सायनाइड, मीठ आणि कोक यांचे मिश्रण विद्युत भट्टीत वितळवून तयार केलेले एक मिश्रण आहे. यामध्ये ४०% - ४५% Ca(CN)₂ आणि NaCN असण्याव्यतिरिक्त, सायनायडेशन प्रक्रियेसाठी हानिकारक असलेल्या काही अशुद्धी देखील असतात, जसे की विद्राव्य सल्फाइड्स, कार्बन आणि काही अविद्राव्य अशुद्धी. याचा फायदा म्हणजे त्याची कमी किंमत, परंतु त्याची मात्रा जास्त असते, जी सोडियम सायनाइडच्या सुमारे २ - २.५ पट असते. हानिकारक अशुद्धींचा प्रभाव दूर करण्यासाठी, सायनाइड मेल्ट वापरताना पूर्व-प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे. या प्रक्रिया पद्धतींमध्ये हवेने तीव्र ढवळणे किंवा द्रावणात योग्य प्रमाणात शिसेयुक्त मीठ घालणे यांचा समावेश होतो.

सैद्धांतिकदृष्ट्या, १ ग्रॅम Au विरघळण्यासाठी फक्त ०.५ ग्रॅम सोडियम सायनाइड आवश्यक आहे. तथापि, प्रत्यक्ष उत्पादनात, सायनाइडचा वापर सैद्धांतिक प्रमाणाच्या २०-२०० पट किंवा त्याहूनही जास्त असतो. वापराचे प्रमाण प्रामुख्याने सायनाइडशी प्रतिक्रिया देऊ शकणाऱ्या धातूमधील इतर घटकांच्या सामग्रीवर अवलंबून असते.

2. धुणे

धुणे म्हणजे धातूच्या कणांच्या पृष्ठभागावर आणि धातूच्या कणांमधील विरघळलेले सोने धुण्यासाठी पाण्याचा वापर करण्याची प्रक्रिया आहे जेणेकरून लीचिंगनंतर सोने असलेले द्रावण पुनर्प्राप्त करण्यासाठी घन-द्रव पृथक्करण साध्य होईल.

3. बदली

प्रतिस्थापन पद्धत म्हणजे सोन्यायुक्त द्रावणातून सोन्याचे क्षपण आणि अवक्षेपण करण्यासाठी जस्त पावडर वापरण्याची प्रक्रिया, ज्याद्वारे सोने परत मिळवले जाते. २० व्या शतकापासून, सायनाइड पल्पमधून सोने परत मिळवण्यासाठी प्रथम पल्प धुणे, नंतर 'प्रेग्नंट सोल्युशन' स्वच्छ करणे आणि त्यातील वायू काढून टाकणे यांचा समावेश होतो. स्वच्छ केलेल्या 'प्रेग्नंट सोल्युशन'मधून सोन्याचे अवक्षेपण करण्यासाठी नेहमीच जस्त पावडर प्रतिस्थापन पद्धतीचा वापर केला जातो. १९६० च्या दशकापासून, पल्पमध्ये सक्रिय कार्बन (ॲक्टिव्हेटेड कार्बन) टाकण्याची "कार्बन-इन-पल्प पद्धत" वेगाने विकसित झाली आहे. आयन एक्सचेंजर्सच्या वापरावरील संशोधनामुळे, सायनाइड द्रावण किंवा सायनाइड पल्पमधून सोने शोषून घेण्यासाठी आयन-एक्सचेंज रेझिन्स वापरण्याच्या पद्धतीलाही महत्त्वाचे व्यावहारिक मूल्य प्राप्त झाले आहे. सायनाइड द्रावणातून सोन्याच्या द्रावक निष्कर्षणावरही काही संशोधन झाले आहे. जेव्हा सायनाइडमधील सोनेयुक्त द्रावणात सल्फ्यूरिक ॲसिड टाकले जाते, तेव्हा सोने काढण्यासाठी आयसोॲमिल अल्कोहोलचा वापर केला जाऊ शकतो आणि सल्फ्यूरिक ॲसिडची संहती वाढल्याने निष्कर्षणाचा दर वाढतो. उदाहरणार्थ, २ मोल/लिटर सल्फ्यूरिक ऍसिडच्या द्रावणात निष्कर्षण करताना, सोने आर्सेनिक आणि लोह यांसारख्या अशुद्धींपासून देखील वेगळे केले जाऊ शकते. सायनेट अल्कलाइन द्रावणांमधून सोने काढण्यासाठी ऑक्सीअल्कॉक्सी फॉस्फेटचा वापर केल्याने समाधानकारक निष्कर्षण निर्देशक मिळाले आहेत, आणि प्रति-निष्कर्षणासाठी सोडियम सल्फाइटचा वापर केल्याने देखील चांगले परिणाम मिळाले आहेत, इत्यादी.

शेवटी, सायनायडेशन सोने काढण्याच्या प्रक्रियेचा इतिहास दीर्घकाळापासून आहे आणि त्याचा विकास सतत चालू आहे. वेगवेगळ्या पद्धती आणि अभिकर्मकांची स्वतःची वैशिष्ट्ये आणि अनुप्रयोग परिस्थिती आहेत आणि पर्यावरण संरक्षण आणि सुरक्षितता सुनिश्चित करताना सोने काढण्याच्या कार्यक्षमतेत आणि अर्थव्यवस्थेत सुधारणा करण्यासाठी उद्योग सतत शोध घेत आहे आणि नवनवीन शोध घेत आहे.